Help slachtoffers Filipijnen

Rampen en rechten op de Filipijnen – Blog van een noodhulpcoördinator

Door Evert van Bodegom, noodhulp coördinator ICCO en Kerk in Actie

Rampen geven ruimte om zaken anders aan te pakken: je kunt huizen herbouwen en sterker maken; zodat ze beter tegen stormen zijn bestand. Maar rampen geven anderen helaas ook de mogelijkheid om de rechten van slachtoffers te schenden en misbruik te maken van de situatie.

Vandaag zie ik met eigen ogen waarom mensenrechten hoog op de agenda moeten staan bij wederopbouw na een ramp. Met een boot vol, met name vrouwen, varen we naar een vissersdorp op een heel mooi Filipijns eiland. De meeste vissersboten waren vernield of verdwenen door orkaan Hayan. Met hulp van ICCO en Kerk in Actie krijgt het dorp 75 nieuwe boten, veertig daarvan worden officieel overhandigd.

Oprotpremie
De schade die de orkaan heeft veroorzaakt in het vissersdorp, is duidelijk zichtbaar: overal zie je daken gedicht met tentzeil. Van het eiland is dertig procent in gemeenschapsbezit. Zeventig procent van het eiland is echter in het bezit van een grote investeringsmaatschappij. Die wil het eiland geheel ontwikkelen voor toerisme. Het vissersdorp past daar volgens de maatschappij niet meer in.

De ramp komt het bedrijf dus ‘goed’ uit. Want als boten vernield of kwijt zijn en huizen zwaar beschadigd, dan is het des te gemakkelijker om de bewoners een ‘oprotpremie’ aan te bieden. Uiteraard met de dreiging erbij: “Als je nu niet uit jezelf gaat, dan dwingen we je straks wel.” Daarbij voelt het bedrijf zich gesteund door een toespraak van de president waarin deze verklaarde dat in alle rampgebieden een ‘niet bouwen binnen 40 meter van de kust’ regel zal gelden. Veel vissers wonen in die zone.

De kracht van wind en water ging overigens op veel plekken veel verder, met als gevolg doden en vernielingen tot op een kilometer van de kust. Dus hoe deze regel precies helpt, is mij niet zo duidelijk. Speculaties in het algemeen dat ‘men’ in het rampgebied een andere economische agenda heeft voor de kuststrook, doen de ronde… Dat was in Sri Lanka na de Tsunami ook het geval.
De krachtige dorpsvrouwen

Maar de investeringsmaatschappij rekende niet op de krachtige vrouwen van het dorp. Deze vrouwen hebben zich georganiseerd, met steun van een lokale partnerorganisatie van ICCO en Kerk in Actie. Ik vind het prachtig om te zien dat deze, vaak laag opgeleide vrouwen een strategie bedenken om samen hun doel te bereiken: het dorp en hun bestaanszekerheid behouden en verder bouwen aan een florerende economie. De secretarissen van twee belangengroepen zijn jonge vrouwen die een hogere opleiding hebben gevolgd. Ze spreken goed Engels. Een van hen laat trots haar dochtertje zien: “Ik neem haar overal mee naar toe, ze moet de wereld goed leren kennen.”

‘Je krijgt ons niet zomaar weg’
Vandaag is de feestelijke overhandiging van de boten. Er wordt een speciale parade georganiseerd: zo’n 10 boten varen in een lange sliert om het eiland heen. Zo vieren de bewoners hun toekomst en laten ze tegelijkertijd aan het investeringsbedrijf zien: “We zijn er nog, je krijgt ons niet zomaar weg…”. Maar hun strijd is niet gemakkelijk: het bedrijf behoort toe aan een van de machtigste families van het land.
Aan de vrouwen en onze partnerorganisatie de taak om het bedrijf ervan te overtuigen dat je toerisme goed kan ontwikkelen in samenwerking met de lokale bevolking. Dat is in de jaren ’70 reeds gedaan: toen was er ook toerisme op het eiland en dat leverde de vissers extra werk op.

De nieuwe boten worden toegewezen aan de armsten en per familie aan diegene die echt gaat vissen. Dat kan een man zijn, een vrouw of een echtpaar. Opvallend is dat de mannen alleen aandacht voor de boten hebben en de vrouwen alles organiseren. Zonder de vrouwen zou er weinig gebeuren aan de problemen van dit dorp, is mijn inschatting. Deze vrouwen zijn belangrijk voor de toekomst van het familievisbedrijf, maar vooral voor de toekomst van het dorp.

Rechten op de Filipijnen

Bestaansbewijs
Opkomen voor mensenrechten is onderdeel van het wederopbouwwerk in de Filipijnen. Opkomen voor mensenrechten doen ICCO en Kerk in Actie onder meer via partnerorganisatie Ideal. Deze helpt mensen met het verkrijgen van geboorte- en overlijdensaktes, maar ook trouwaktes. Door de tyfoon Hayan zijn veel mensen hun identiteitspapieren kwijt geraakt. Deze zijn belangrijk om bijvoorbeeld te bewijzen dat een stuk land in jouw bezit is, maar ook om een uitkering te ontvangen omdat je man is overleden. Het verkrijgen van deze papieren is lastig. Ideal helpt mensen met het verkrijgen van deze papieren door bij de (lokale)overheid aan te kloppen.

Recht op land
Het eiland Sicogon is zwaar getroffen door Hayan. Veel huizen zijn verwoest, maar ook veel vissersboten, een belangrijke bron van inkomsten, zijn stuk of verdwenen. In totaal zijn zo’n 6.000 mensen op het eiland op de een of andere manier getroffen. Met het geld van Giro555 regelen ICCO en Kerk in Actie 75 boten (waarvan er veertig begin april aan de vissers zijn gegeven). De inwoners van Sicogon strijden nu voor hun eiland. Zeventig procent van het eiland is namelijk in handen van een investeerder die het eiland wil omtoveren tot een resort voor toeristen. Daar zijn de vissers de dupe van. Deze investeerder verbiedt mensen om hun huis te repareren en geeft hen een ‘premie’ waarmee ze op een andere eiland moeten gaan wonen. Daarnaast staan er nog zo’n 1.000 huizen op Sicogon in de 40 meter ‘no build zone’, een door de overheid ingestelde zone waar niet gebouwd mag worden. Waar deze mensen terecht kunnen is onduidelijk.

Zo’n honderd eilandbewoners die deel uit maken van de De Federation of Sicogon Island Farmers and Fisherfolk Association (FESIFFA) wonen nu op een stuk (bos)grond. Ze willen duidelijkheid over hun situatie zowel van de overheid als van de investeerder. ‘Geef ons de kans om onze huizen en levens op te bouwen, onze families te onderhouden en vreedzaam te leven’, aldus de inwoners. Het zijn met name de vrouwen die de kar trekken bij FESIFFA. Zij proberen door middel van overleg hun doel te bereiken.

No Build Zone
Uiteraard staan bij partnerorganisaties van ICCO en Kerk in Actie de veiligheid van mensen bovenaan. Maar de 40 meter ‘no build zone’ die de Filipijnse overheid wil instellen (huizen moeten minimaal 40 meter van de kust staan) lijkt voorbij te gaan aan lokale situaties. In veel gebieden is de rampzone veel breder dan 40 meter. Daarom is het belangrijk dat de overheid zorgt voor stevige, betonnen schuilplaatsen en een goed werkend ‘early warning system’. Verder is het belangrijk dat mensen, die wonen in een onveilig gebied, zo snel mogelijk een alternatief stuk grond toegewezen krijgen, zodat ze hun leven en hun bestaan weer kunnen opbouwen.

Nieuwsoverzicht

De samenwerkende hulporganisaties achter Giro555:

Bij uitzonderlijke rampen slaan de 11 samenwerkende hulporganisaties de handen ineen onder de naam Giro555. Zij vragen heel Nederland zich aan te sluiten om geld in te zamelen voor hulp aan slachtoffers. Want samen redden we meer levens. Meer informatie

Blijf op de hoogte

Word een paar keer per jaar bijgepraat over de resultaten van de hulp. En ontvang als eerste een alert wanneer er een Giro555-actie start.