De ramp

In het voorjaar van 1991 ontstond in Irak een van de grootste en snelst opkomende vluchtelingencrises van dat moment. Na het einde van de Golfoorlog kwamen Koerdische gemeenschappen in Noord-Irak en sjiitische bevolkingsgroepen in Zuid-Irak in opstand tegen het regime van Saddam Hoessein. De opstanden werden met veel geweld neergeslagen, waardoor binnen enkele weken honderdduizenden mensen hun huizen moesten verlaten.

Volgens de Verenigde Naties vluchtten meer dan een miljoen Iraakse Koerden naar Iran. Ongeveer 400.000 mensen zochten bescherming aan de grens met Turkije, terwijl ook veel mensen binnen Irak ontheemd raakten. De VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR omschreef de crisis als de snelste vluchtelingenbeweging in de toen ruim veertigjarige geschiedenis van de organisatie.

Veel mensen kwamen terecht in afgelegen berggebieden, waar nauwelijks voedsel, schoon drinkwater of medische zorg beschikbaar was. Gezinnen verbleven dagenlang in de open lucht, zonder onderdak en blootgesteld aan kou in de bergen of juist hoge temperaturen overdag. Vooral jonge kinderen, ouderen en zieken liepen groot gevaar. Hulporganisaties waarschuwden voor uitdroging, ondervoeding en de snelle verspreiding van ziekten.

Giro555 komt in actie

Op 10 april 1991 besloten de samenwerkende hulporganisaties een landelijke inzamelingsactie te starten voor de slachtoffers van de crisis in Irak. Via advertenties in landelijke en regionale dagbladen riepen zij heel Nederland op om geld te geven voor noodhulp aan de honderdduizenden mensen die op de vlucht waren geslagen.

De actie liep enkele weken en eindigde toen eind april een verwoestende cycloon Bangladesh trof. De samenwerkende hulporganisaties besloten daarop een nieuwe landelijke Giro555-actie voor Bangladesh te starten.

Net als bij eerdere Giro555-acties kwam de steun uit alle delen van de samenleving. Particulieren, bedrijven, scholen, kerken en verenigingen organiseerden inzamelingsacties. Ook bijzondere initiatieven ontstonden. Zo zamelden gedetineerden van de C- en D-vleugel van de penitentiaire inrichting De Geerhorst in Sittard 1.705 gulden in voor de Koerdische vluchtelingen uit Irak. Een van de initiatiefnemers verklaarde destijds: “Na al die negatieve publiciteit over de gevangenis is het leuk om ook eens positief in het nieuws te komen.”

De hulp

De landelijke Giro555-actie bracht 5,5 miljoen euro op. Dankzij deze opbrengst konden de hulporganisaties achter Giro555 samen met hun partnerorganisaties snel noodhulp bieden aan mensen die door het geweld waren getroffen en hun huis hadden moeten verlaten.

De medische situatie was bijzonder ernstig. Het Internationale Rode Kruis deed een dringende oproep aan artsen en verpleegkundigen om zich beschikbaar te stellen voor uitzending naar de regio. Door de enorme aantallen mensen op de vlucht waren de beschikbare medische teams snel overbelast.

Honderden artsen, verpleegkundigen en andere hulpverleners verleenden medische zorg in de vluchtelingenkampen. Tegelijkertijd werkten technici en ingenieurs aan het herstellen van de drinkwatervoorziening. In en rond steden als Karbala en Najaf werden waterinstallaties gerepareerd, zodat ziekenhuizen, scholen en opvanglocaties weer schoon drinkwater hadden. Dat was hard nodig, omdat vervuild drinkwater en de oplopende temperaturen leidden tot ernstige gezondheidsproblemen. Vooral jonge kinderen liepen een groot risico op levensbedreigende diarree en uitdroging.

De hulporganisaties voorzagen mensen op de vlucht van voedsel, schoon drinkwater, medische zorg, medicijnen, medische hulpmiddelen en noodonderdak. Daarnaast ondersteunden zij de opvang en hulpverlening in vluchtelingenkampen in Irak, Iran en Turkije.

Drie opeenvolgende acties rond de Golfoorlog

Tussen 1990 en 1991 kwam Giro555 drie keer in actie vanwege opeenvolgende humanitaire crises in Irak, Koeweit en de omliggende regio:

• Golfcrisis (1990): na de Iraakse invasie van Koeweit.
• Golfoorlog (1991): tijdens de internationale militaire operatie om Koeweit te bevrijden.
• Burgeroorlog Irak (1991): na de oorlog, toen honderdduizenden Koerden en andere Irakezen op de vlucht sloegen.

Credits foto: Alamy/Justin Leighton